Προς στιγμή κατέλαβαν το παλαιό κτίριο της Δεξαμενής των Γαργαλιάνων, αλλά ο ίδιος ο Στούπας με 6-7 πιστούς πήγε εκεί και με αντεπίθεση πήρε πίσω τη Δεξαμενή από ένα Λόχο του ΕΛΑΣ.
Η συντριπτική πλειοψηφία των ταγματασφαλιτών δεν είχε συμμετάσχει καθόλου στη μάχη. Πολλοί ντόπιοι, με διάφορες δικαιολογίες, είχαν αποχωρήσει από τις θέσεις τους. Την νύχτα εγκατέλειψαν το μέτωπο και όλοι σχεδόν οι υπόλοιποι από τους Γαργαλιάνους
.
Όταν ξημέρωσε, στο μέτωπο είχαν μείνει σχεδόν μόνο οι παλαιοί σύντροφοι του Στούπα από τον ΕΣ, και οι ταγματασφαλίτες από τα γύρω χωριά που είχαν φέρει στην πόλη και τις οικογένειές τους.
Είχαν μείνει στη θέση τους και όλοι αυτοί που είχαν έρθει από την Κυπαρισσία με τον διοικητή τους, τον λοχαγό Παπαδόπουλο από την Αρκαδία. Και αυτοί όμως, κατά πλειοψηφία δεν ήταν από την πόλη της Κυπαρισσίας αλλά από τα χωριά της βόρειας Τριφυλίας και της Ολυμπίας και πρώην αντάρτες του ΕΣ.
Την δεύτερη ημέρα ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε από το Βορρά, στο μέρος που αμυνόταν ο λόχος της Κυπαρισσίας.
Ο λοχαγός Παπαδόπουλος, παλαιός πολεμιστής στη Μικρά Ασία και την Αλβανία, αμυνόταν καλά ακόμη και μετά τον βαρύ τραυματισμό του.
Γύρω στις 10 εξαντλήθηκαν τα βλήματα των όλμων που κρατούσαν ένα μεγάλο μέρος του μετώπου στη νότιο και νοτιο-ανατολική πλευρά της περιμέτρου.
Τότε, οι ΕΛΑΣΙΤΕΣ μπήκαν στην πόλη από εκείνη την πλευρά, αφού οι ελάχιστοι ταγματασφαλίτες που είχαν απομείνει εκεί ήταν αδύνατο να τους σταματήσουν.
Οι αντάρτες που μπήκαν πρώτοι ήταν πάλι του 11ου συντάγματος Αρκαδίας, όπως και στον Μελιγαλά, και άρχισαν να κτυπούν την καμπάνα του Αγίου Σπυρίδωνα.
Άμαχοι «αντιδραστικοί» και ταγματασφαλίτες είχαν αρχίσει να φεύγουν προς τα κάτω, δυτικά, προς τη θάλασσα από το πρωϊ.
Τελικός προορισμός ήταν η Πύλος. Όταν άρχισε να κτυπά η καμπάνα και ακούστηκε ότι ο ΕΛΑΣ μπήκε στην πόλη, η φυγή γενικεύτηκε.
Τελευταίοι που άρχισαν να φεύγουν ήταν οι ταγματασφαλίτες του λόχου Κυπαρισσίας.
Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ πρόλαβαν πολλούς τη στιγμή που βγήκαν από τα πρόχειρα χαρακώματα να φύγουν ή στα πρώτα σπίτια της γειτονιάς του Ανεμόμυλου και επηκολούθησε σφαγή.
Ο Στούπας, το πρωϊνό της δεύτερης ημέρας πολεμούσε και αυτός στον Ανεμόμυλο όπου και τραυματίσθηκε χαμηλά στο πόδι (η σφαίρα ήρθε από ψηλά, του τρύπησε το πόδι και βγήκε από το πέλμα).
Έφυγε και αυτός με τους τελευταίους γιά την Πύλο πεζός, παρά τον τραυματισμό του στο πόδι.
Μπαίνοντας οι αντάρτες στην πόλη, εκτελούσαν όποιον ντυμένον ταγματασφαλίτη έβλεπαν, ένοπλο ή όχι.
Συγκέντρωσαν χιλιάδες αμάχους στο κέντρο της πόλεως, στην πλατεία. Μεταξύ τους ήταν και ταγματασφαλίτες που εν τω μεταξύ είχαν προλάβει να φορέσουν πολιτικά ρούχα.
Από εκεί τους περιέφεραν στους κεντρικούς δρόμους με τη διαταγή να φωνάζουν «παραδοθείτε», «παραδοθείτε» στους κρυμμένους ταγματασφαλίτες, και «ζήτω ο ΕΛΑΣ».
Όταν το πλήθος επέστρεψε στην κεντρική πλατεία, μίλησαν ηγέτες του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ που εν τω μεταξύ είχαν αφιχθεί, γιά την «λαοκρατία» και τον «θρίαμβο του ηρωϊκού ΕΛΑΣ πάνω στην αντίδραση και τους συνεργάτες των Γερμανών».
Στη συνέχεια το πλήθος των αντιδραστικών οδηγήθηκε και κλείσθηκε στο Γυμνάσιο., στις αίθουσες και το προαύλιο και σε τρεις εκκλησίες .Αγίοι Πάντες, Άγιος Σπυρίδωνας, Προφήτης Ηλίας.
Οι επί τόπου εκτελέσεις συνεχίζονταν έως το βράδυ στις γειτονιές της πόλεως, όπου συλλαμβάνονταν ταγματασφαλίτες. Αντάρτες που έφθασαν στο πρόχειρο νοσοκομείο του Τάγματος έσφαξαν επάνω στα κρεβάτια όλους τους τραυματίες. Μερικούς τους έσφαξαν στους γύρω δρόμους ενω προσπαθούσαν να διαφύγουν.
Γύρω στις 1 το μεσημέρι είχε μπεί καλπάζοντας στην πόλη οΒελουχιώτης ακολουθούμενος από τους Μαυροσκούφηδες .Κατευθύνθηκε στο κέντρο της πόλεως, στο Γυμνάσιο των Γαργαλιάνων όπου υπήρχε ήδη Τριμελής Επιτροπή που εξέταζε τους κρατούμενους, στέλνοντας στο θάνατο ταγματασφαλίτες και άτομα της «αντίδρασης», ενώ άλλους τους έκλειναν στις αίθουσες γιά περαιτέρω «ανάκριση».
Ο Άρης διέταξε να απολυθούν αμέσως όλες οι γυναίκες.
Η Επιτροπή όμως κράτησε μερικές από τους Γαργαλιάνους και όλες από την Λεύκη.
Οι θανατικές καταδίκες εναντίον ταγματασφαλιτών από την τριμελή Επιτροπή του Γυμανσίου εκτελούνταν πάραυτα στην πλησίον μεγάλη πανηγυρίστρα, αλάνα της πόλεως. Η εντολή «πάρτον» στους φρουρούς αντάρτες, σήμαινε εκτέλεση.
Από τους ταγματασφαλίτες που συνελήφθησαν, όσοι δεν ήταν από τους Γαργαλιάνους εκτελέσθηκαν όλοι. Πολλοί από τους ντόπιους που πιάστηκαν αιχμάλωτοι, γλύτωσαν. Όσοι είχαν βγάλει τα στρατιωτικά ρούχα και δεν έπεσαν πάνω σε αντάρτη από τους Γαργαλιάνους που τους γνώριζε, επέζησαν τις πρώτες ώρες .Φυσικά, υπήρξαν και περιπτώσεις που ντόπιοι κάτοικοι υπέδειξαν ταγματασφαλίτες που φορούσαν πολιτικά ρούχα, και εκτελέστηκαν μπροστά στα μάτια των δικών τους.
Εκτός από την Τριμελή Επιτροπή του Γυμνασίου, υπήρχε και άλλη, η «Κινητή Επιτροπή».
Τα μέλη της πήγαν από κτίριο σε κτίριο, όπου υπήρχαν κρατούμενοι, ενώ είχαν μαζί αντάρτες του ΕΛΑΣ με καταγωγή εκτός Γαργαλιάνων, ως εκτελεστές. Όσους επέλεγαν γιά θάνατο, τους παρέδιδαν στους αντάρτες για εκτέλεση σε παραπλήσια στενά. Το μεγαλύτερο όργιο ειδεχθών σφαγών έγινε μπροστά στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα .
Πόσοι ήταν τα θύματα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στους Γαργαλιάνους;
13 ή 14 ταγματασφαλίτες έπεσαν στη μάχη, και τουλάχιστον 150 δολοφονήθηκαν μετά.
Εκτός αυτών, δολοφονήθηκαν και τουλάχιστον 170 άμαχοι μετά τη μάχη μέσα στην πόλη και στις γύρω περιοχές. Πλήρης κατάλογος των θυμάτων δεν έγινε ποτέ.
Ο Μπουγάς, στο βιβλίο του «ΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΜΝΗΜΕΣ 1940-45» έχει έναν ονομαστικό κατάλογο 153 ταγματσφαλιτών και 66 αμάχων μόνο από τους Γαργαλιάνους.
Επίσης λείπουν τα ονόματα αμάχων από τα γύρω χωριά με πρώτη τη Λεύκη, που λόγω Στούπα ήταν στο στόχαστρο του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Άρα το σύνολο των θυμάτων της Σαγής της 22ας Σεπτεμβρίου ήταν ΠΑΝΩ ΑΠΟ 330.
Ακολούθησαν τις επόμενες ημέρες οι εκτελε΄σει των 16, και ων 19 και άλλες.
Σε αυτά που υπέφεραν οι Γαργαλιάνοι μετά τη μάχη, πρέπει να προστεθεί το ολικό πλιάτσικο που έγινε στα καταστήματα και τα σπίτια, εκτός φυσικά εκείνων που ανήκαν σε μέλη ή φίλους του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ.
Εκτός από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ που μπήκαν στην πόλη, πλιάτσικο έκαναν και ντόπιοι στους «αντιδραστικούς» συμπατριώτες τους, αλλά κυρίως ξένοι χωρικοί, φίλοι του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, που ακολουθούσαν με τα ζώα τους τον ΕΛΑΣ σε όλες τις επιθέσεις του στα ΤΑ ακριβώς γιά πλιάτσικο.
Από τους Γαργαλιάνους έφυγαν εκατοντάδες ζώα φορτωμένα πλιάτσικο.
ΠΗΓΗ. Το κείμενο το συνέθεσα από διάφορες πηγές και γι αυτό δεν αναφέρω μία.
.png)