29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1943.ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ ΑΠΟ ΝΑΖΙ ΚΑΙ ΤΣΑΜΗΔΕΣ

 

Το καλοκαίρι του 1943, η Παραμυθιά και τα χωριά του κάμπου της, περνούσαν δύσκολες που ώρες. Η περιοχή ζούσε την κορύφωση του δράματος, που είχε αρχίσει την άνοιξη του 1941, για την επικράτηση του άξονα στην Ελλάδα. Η Θεσπρωτία, ζούσε μία τριπλή κατοχή, των Γερμανών, των Ιταλών και των μουσουλμάνων που αυτοαποκαλούνταν Τσάμηδες και συντάχτηκαν με τους κατακτητές.

Την Παρασκευή 24 Σεπτεμβρίου του 1943, στην τοποθεσία Σκάλα, σκοτώθηκαν 6 Γερμανοί σε μάχη με αντάρτες. Ο Γερμανός φρουράρχος της Παραμυθιάς αποφασισε : «…δια κάθε δολοφονία ή τραυματισμόν Γερμανού στρατιώτου, θα εκτελούνται 10 χριστιανοί Έλληνες πολίτες εκ Παραμυθίας και των πέριξ χωριών».Σύμφωνα με τη διαταγή της γερμανικής διοίκησης, έπρεπε να εκτελεστούν 60 χριστιανοί».

Οι Μουσουλμάνοι «Τσάμηδες», που είχαν σαν σκοπό να προσαρτήσουν τη Θεσπρωτία στην Αλβανία και επειδή στην Παραμυθιά, υπήρχαν προσωπικότητες που αντιστέκονταν σε αυτή τη μεγάλη τους ιδέα, προσπαθούσαν να βρουν τρόπο να τους αφανίσουν. Η ευκαιρία, μόλις τους είχε δοθεί με το αιματηρό επεισόδιο στη Σκάλα». 

Οι Γερμανοί, ήθελαν να εκτελέσουν 60 ανθρώπους, ανεξάρτητα από πρόσωπα. Ήδη, είχαν συλλάβει 11 «χριστιανούς», από τα γύρω χωριά πριν από 4 ημέρες, τους οποίους εκτέλεσαν στον περίβολο του σχολείου και έπρεπε να συλλάβουν ακόμη 49 άτομα, προκειμένου να συμπληρώσουν τη μακάβρια λίστα.

   

 Τότε, παρουσιάστηκαν, στους Γερμανούς, δύο ηγετικά στελέχη των μουσουλμάνων της περιοχής, και έδωσαν στους Γερμανούς έναν κατάλογο με τα ονόματα των Ελλήνων που έπρεπε να εκτελεσθούν. Ο Γερμανός Φρούραρχος της Παραμυθιάς, εξέδωσε γραπτές διαταγές για τις συλλήψεις που έγιναν την νύχτα της 27ης προς την 28η Σεπτέμβρη. Στις 11 το βράδυ της 27ης Σεπτεμβρίου, ομάδες συλλήψεως, αποτελούμενες από 2 μουσουλμάνους και έναν Γερμανό, βγήκαν στις γειτονιές. Τα κτυπήματα στις πόρτες ήταν δυνατά. Θρήνος, μέσα στο σκοτάδι. Έμπαιναν στα σπίτια και έπαιρναν τους ανθρώπους. 

 Με συγκίνηση, ο κ. Αντώνης Δρίμτζιας, αφηγήθηκε στο ΑΠΕ. «Ήρθαν και στο σπίτι μου, για να συλλάβουν και τον πατέρα μου. Ήταν 49 χρόνων. Ζήσαμε μια αρχαία τραγωδία. Ο ιερέας, ο γυμνασιάρχης, 3 δάσκαλοι, δημόσιοι υπάλληλοι, ο διευθυντής της Αγροτικής Τράπεζας, ο γιατρός, ο συμβολαιογράφος και πολλοί άλλοι, 52 άνθρωποι συνολικά, συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν στο Σχολείο. Την επομένη το ξημέρωμα ακούσαμε τα πολυβόλα…Από τους 52 συλληφθέντες εκτέλεσαν τους 49, καθώς ήδη είχαν εκτελέσει 11 και οι επιζήσαντες που έφτασαν μέχρι τον τόπο των εκτελέσεων, με εντολή του Φρούραρχου αφέθηκαν ελεύθεροι, και εκείνοι μετέφεραν το χρονικό του μαρτυρίου που έζησαν στα χέρια των Ναζιστών. Την νύχτα της 28ης Σεπτεμβρίου πήγε στην αίθουσα του Σχολείου ο Γερμανός διοικητής και τους ανακοίνωσε, ότι την επομένη το πρωί θα εκτελεστούν. Ακολούθησε θρήνος, αλλά διατήρησαν την ψυχραιμία τους. Μεταξύ των συλληφθέντων υπήρχαν και έφηβοι. Ο ιερέας Ευάγγελος Τσαμάτος είχε μαζί του το πετραχήλι και τέλεσε νεκρώσιμη ακολουθία, με ψάλτες τους μελλοθάνατους. Ένας 26χρονος γυμναστής, ο Γιαννάκης, τραγουδούσε το παραδοσιακό τραγούδι «Ο γέρο-Δήμος πέθανε».Την επομένη, στις 5 το ξημέρωμα, τους έβγαλαν στο προαύλιο. Με τη συνοδεία μουσουλμάνων και Γερμανών οδηγήθηκαν στον τόπο της εκτέλεσης. Προπορευόταν όχημα ερπυστριοφόρο, για να καλύπτει τις φωνές τους. Όλοι τους, κατά την πορεία προς τον θάνατο, διατήρησαν την ψυχραιμία τους, δεν λύγισαν. Στον τόπο της εκτέλεσης έφτασαν και οι 52. Τότε, ο φρούραρχος έκανε την «πρόσθεση» και είπε να φύγουν 3 άτομα. Ένας 18χρονος που εκτέλεσαν τον πατέρα του και 2 ξυλουργοί αφέθηκαν ελεύθεροι.Στον τόπο της θυσίας, την προηγούμενη ημέρα χρησιμοποίησαν αιχμάλωτους κατοίκους από την περιοχή για να ανοίξουν δυο ομαδικούς τάφους. Πάνω από τον έναν, εκτέλεσαν τους 20 και στον δεύτερο, τους υπόλοιπους. Μεταξύ των εκτελεσθέντων ήταν ένας έμπορος με τον 16χρονο γιό του. Η Παραμυθιά τυλίχτηκε στον θρήνο και το κλάμα. Στη θέση Καρκαμίσι, οι Ναζί είχαν στήσει μπλόκο και απαγόρευαν στις γυναίκες να πάρουν τους νεκρούς. Στα γραφεία της Κοινότητας, η γερμανική διοίκηση, θυροκόλλησε ανακοίνωση για την εκτέλεση . Στο δικό μου σπίτι μείναμε 7 παιδιά ορφανά. Τρεις μήνες αργότερο το μικρότερο, ένα βρέφος 9 μηνών, πέθανε από ασιτία. Την επόμενη της εκτέλεσης, στις 30 Σεπτεμβρίου το μεσημέρι, ο τότε Μητροπολίτης Παραμυθιάς κ. Δωρόθεος Λάσκαρης, σύμφωνα με το προσωπικό του υπόμνημα προς την Ιερά Σύνοδο, στις 20-3 1944, ήρθε από τα Ιωάννινα που βρισκόταν στην κωμόπολη και έθαψε τους εκτελεσθέντες».

Εκεί, στον τόπο που εκτελέστηκαν, στο μνημείο που έχει στηθεί, είναι γραμμένα τα ονόματά τους: 

 1) Τσαμάτος Π. Ευάγγελος, ιερέας, 1879. 

2) Αλιγιάννης Φ. Δημήτριος, χαλκουργός, 1876. 3) Αλιγιάννης Δ. Ιωάννης, παντοπώλης, 1918.

 4) Αλιγιάννης Φ. Κωνσταντίνος, χαλκουργός, 1878. 5) Αλιγιάννης Κ. Σωτήριος, παντοπώλης, 1907. 6) Αποστολίδης Π. Απόστολος, υποδηματοποιός, 1898. 7) Βαλασκάκης Σ. Ελευθέριος, ιατρός. 1913. 8) Γιαννάκης Ι. Νικόλαος, καθηγητής Γυμναστικής, 1918. 

9) Δρίμιζας Δ. Χαράλαμπος, ράφτης, 1894. 

10) Ευαγγέλου Ε. Ευθύμιος, καφεπώλης, 1888. 11) Ζιάγκος Γ. Κωνσταντίνος, ιδιωτικός υπάλληλος, 1899. 12) Κακούρης Α. Περικλής, διδάσκαλος, 1906. 13) Κατσούλης Α. Κων/νος, διδάσκαλος. 14) Κλήμης Θ. Δημήτριος, σαγματοποιός, 1909. 15) Κοτζαλέρης Ε. Εμμανουήλ, διευθυντής Αγροτικής Τραπέζης. 

16) Κουρσούμης Θ. Κων/νος, καφεπώλης. 

17) Κωνσταντίνου Ι. Κων/νος, σιδηρουργός, 1909. 18) Κωνσταντίνου Ι. Παναγιώτης, σιδηρουργός, 1918. 19) Μάνος Π. Νικόλαος, εστιάτορας, 1890. 20) Μαρέτας Ν. Γεώργιος, εστιάτορας, 1900. 21) Μαρέτης Γ. Ανδρέας, ωρολογοποιός, 1895. 22) Μητσιώνης Α. Ιωάννης, συντηρητής ραπτομηχανών, 1890. 

23) Μουσελίμης Σ. Γεώργιος, ράφτης, 1897. 

24) Μουσελίμης Π. Σταύρος, ιδιωτικός υπάλληλος, 1894. 25) Μπαζάκος Θ. Ιωάννης, διδάσκαλος, 1909. 26) Μπάρμπας Γ. Νικόλαος, υφασματέμπορος, 1900. 27) Μπάρμπας Ν. Σπυρίδων, μαθητής, γιος του Μπάρμπα Γ. Νικολάου, 1927. 28) Νάστος Χ. Ευάγγλεος, παντοπώλης, 1884. 29) Πάκος Γ. Πάκος, αγροκτηματίας, 1906. 30) Παπαθανασίου Χ. Βασίλειος, καφεπώλης, 1895. 31) Πάσχος Π. Γεώργιος, παντοπώλης, 1897. 32) Πάσχος Δ. Λεωνίδας, δερματέμπορας, 1897. 33) Ράπτης Δ. Αθανάσιος, παντοπώλης, 1880. 34) Ρίγγας Γ. Αθανάσιος, παντοπώλης, 1878. 35) Σιαμάς Π. Γεώργιος, ταχυδρομικός υπάλληλος, 1894.

 36) Σιωμόπουλος Β. Κωνσταντίνος, γυμνασιάρχης, 1888. 37) Σπυρομήτσιος Π. Σπυρίδων, υποδηματοποιός, 1892. 

38) Στρουγγάρης Α. Ανδρέας, παντοπώλης, 1911.

 39) Σωτηρίου Χ. Κων/νος, αγωγιάτης, 1887 (γιος και πατέρας από το Γαρδίκι που διέμεναν στην Παραμυθιά στα σπίτια των αδερφών Τσούλα).

 41) Τζώης Δ. Κων/νος, βιβλιοπώλης, 1898.

 42) Τσαμάτος Ε. Νικόλαος, ράφτης, 1903. 

43) Τσίλης Δ. Κωνσταντίνος, αγωγιάτης, 1911. 44) Τσούλας Β. Γεώργιος, ζαχαροπλάστης, 1898. 45) Τσούλας Β. Θεόδωρος, υποδηματοποιός, 1907. 46) Τσούλας Β. Κων/νος, υποδηματοποιός, 1902. 47) Φάτσιος Γ. Θωμάς, μυλωνάς, 1885. 

48) Φείδης Θ. Αριστοφάνης, ιδιωτικός υπάλληλος. 49) Χρυσοχόου Κ. Απόστολος, συνταξιούχος σχολάρχης, 1882