Η Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού

Του Σταυρού λοιπόν. Κάποτε ήταν μεγάλη Μεγάλη εορτή. 
Ο Σταυρός του Κυρίου, που τον βρήκε η μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, Αυγούστα Ιουλία Φλαβία Ελένη, παραδόθηκε στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Μακάριο, ο οποίος τον ύψωσε στον ναό της Αναστάσεως στις 14 Σεπτεμβρίου 336.
Ο Σταυρός, έγινε λάφυρο των Εβραίων κατά την επανάσταση του 614 μ.Χ και επεστράφη στους Βυζαντινούς από τους Πέρσες που διέκοψαν την προστασία των Εβραίων το 628.
Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος μπήκε στην Κωνσταντινούπολη, φέροντας τον Σταυρό, στις 14 Σεπτεμβρίου 629. 

Η Μεγάλη "Δεσποτική εορτή"τιμά την τριπλή ύψωση του Σταυρού , (στον οποίο υποτίθεται ότι μαρτύρησε ο Ιησούς Χριστός), στις 14 Σεπτεμβρίου 335 μΧ , στις 14 Σεπτεμβρίου 626 μΧ. και στις 14 Σεπτεμβρίου 628 μΧ.

Η Εκκλησία επιτάσσει την ημέρα αυτή αυστηρά νηστεία. (Σύμφωνα με την παράδοση διακόπτουμε τα θαλάσσια μπάνια).

Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, το 326 μΧ. η μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, Αυγούστα Ιουλία Φλαβία Ελένη, μετέβη στους Αγίους Τόπους. Στα Ιεροσόλυμα πραγματοποίησε ανασκαφές για να βρεθούν οι τόποι της Σταύρωσης στον λόφο του Γολγοθά αλλά και της Ανάστασης . Στον Γολγοθά βρέθηκαν τρεις σταυροί, του Κυρίου και των δύο ληστών.
Οι εκκλησιαστικοί «ιστορικοί» Φιλοστόργιος και Νικηφόρος αναφέρουν ότι 
ο «θαυματουργός Σταυρός του Κυρίου», «ταυτοποιήθηκε» ύστερα από «θαύμα». Τοποθετήθηκε πάνω σε «νεκρή» γυναίκα και εκείνη «αναστήθηκε».

Ο Σταυρός του Κυρίου παραδόθηκε στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Μακάριο, ο οποίος τον τοποθέτησε στον ναό της Αναστάσεως που ανήγειρε η Ιουλία Φλαβία Ελένη, στις 14 Σεπτεμβρίου 335.
Περίπου 300 χρόνια μετά, το 614 μΧ, ο βασιλεύς των Περσών Χοσρόης που εισέβαλε στην Παλαιστίνη σε συνεννόηση με τους Εβραίους , πήρε ως λάφυρο από τα Ιεροσόλυμα τον Τίμιο Σταυρό.
 Δώδεκα χρόνια μετά το 626 ο Ηράκλειος τον πήρε πίσω και ο Σταυρός υψώθηκε από τον Πατριάρχη Αναστάσιο στο ναό της Ανάστασης στις 14 Σεπτεμβρίου 626 μΧ και δυο χρόνια μετά, αυτοκράτορας Ηράκλειος, μετά την οριστική νίκη του εναντίον των Περσών (το 628 μΧ), μπήκε θριαμβευτικά στην Κωνσταντινούπολη στις 14 Σεπτεμβρίου με αυτόν, και τον ύψωσε στην Αγία Σοφία.
Στην συνέχεια τον τεμάχισαν και τον μοίρασαν στα Πατριαρχία.